VVE programma´s

Wat is een VVE-programma?
Met vroegschoolse educatie bedoelt men het aanbieden van een VVE-programma. VVE programma's richten zich met name op stimulering van de taalontwikkeling van jonge kinderen. Daarnaast is er steeds meer aandacht voor de sociaal-emotionele en motorische ontwikkeling en wordt ook wel gesproken van voor- en vroegschoolse zorg en educatie (VVZE). Het reguliere taalaanbod valt niet onder VVE. Het gaat bij VVE om programma's die starten op de peuterleeftijd en doorlopen in groep 1 en 2 met een doorgaande leerlijn van voorschools naar vroegschools. Het zijn geen losse lessen maar bij alles wat er in de klas gebeurt, speelt het programma een rol, ook als er niet expliciet aan activiteiten van het programma wordt gewerkt.

Erkende VVE-programma's zijn Piramide, Kaleidoscoop, KO-totaal, Speelplezier, Startblokken/Basisontwikkeling en Sporen. Dit zijn integrale programma's, gericht op meerdere ontwikkelingsgebieden (taalontwikkeling en ontluikende geletterdheid; denkontwikkeling en ontluikend rekenen; motorische en creatieve ontwikkeling; persoonlijke en sociaal-emotionele ontwikkeling). In dit document vindt u een overzicht van de belangrijkste kenmerken van de zes effectieve VVE-programma’s. Daarnaast zijn er nog drie VVE-programma's die zich richten op één ontwikkelingsgebied: de Taallijn (gericht op taalontwikkeling), Boekenpret en Overstap (beide gericht op leesontwikkeling). Tot slot zijn er gezinsgerichte programma's die effectief zijn, deze worden door sommige scholen als invulling van de oudercomponent van VVE gebruikt.

Hieronder volgt een korte beschrijving van de negen erkende VVE-programma's. Overige programma's verkeren op dit moment nog in een beoordelingsprocedure omtrent de effectiviteit, zie hiervoor ook de Databank van het Nederlands Jeugdinstituut.

Piramide

Piramide stimuleert jonge kinderen op een speelse manier in hun ontwikkeling. Piramide is een totaalprogramma, opgebouwd rondom projecten, met aandacht voor alle ontwikkelingsgebieden. Deze komen in samenhang aan bod. Door een slimme combinatie van uitdagende activiteiten krijgen kinderen vanuit een veilige omgeving grip op de wereld. De methode is geschikt voor alle kinderen van 0 tot 7 jaar, van kinderdagverblijf of peuterspeelzaal tot en met groep 3 van de basisschool.

Voor kinderen die extra ondersteuning nodig hebben, is een tutorprogramma beschikbaar. Voor kinderen die meer uitdaging nodig hebben zijn er activiteiten voor pientere kinderen in de projectboeken opgenomen. Piramide is ontwikkeld door Cito, Twee Nederlandse onderzoeken naar de effecten van Piramide laten positieve resultaten zien. Meer informatie vindt u hier.

Kaleidoscoop
De kern van Kaleidoscoop is ‘actief leren': kinderen krijgen veel ruimte voor eigen initiatief. Het programma is afgeleid van het Amerikaanse High/Scope programma. Het is wat meer kindvolgend en benadrukt naast cognitieve doelen ook doelen van sociaal-emotionele aard. Belangrijke aspecten zijn de mogelijkheden en de motivatie van kinderen en het toewerken naar zelfstandigheid. Het programma is bedoeld voor kinderen van 2,5 (peuterspeelzaal) tot 6 jaar (groep 1-2 basisschool) maar is ook aangepast voor gebruik op het kinderdagverblijf en in groep 3-4 van de basisschool. Uit onderzoek blijkt dat kinderen die vanaf de peuterspeelzaal Kaleidoscoop hebben gevolgd, later betere resultaten halen op taaltoetsen. Voor meer informatie verwijzen we naar www.kaleidoscoop.org.

Ko Totaal
Ko Totaal, voor groep 1 -2 ‘Ik en Ko', richt zich met name op het verbeteren van de taalontwikkeling, maar bevat ook aparte onderdelen ter bevordering van de rekenvaardigheid en de sociaal-communicatieve vaardigheden van kinderen. Het programma is opgebouwd rond t hema's die gedurende vier weken verschillende activiteiten met zich meebrengen. Zie verder www.ikenko.nl.

Speelplezier
Speelplezier is gericht op het bevorderen van de totale ontwikkeling van kinderen van 2,5 tot 6 jaar en daarmee op het vergroten van de kans op een succesvolle schoolloopbaan. Via spel wordt de taalontwikkeling gestimuleerd. De aanpak bestaat met name uit spel-taalroutines in de groep en het in kleine groepjes stimuleren van spel en taal in de zone van naaste ontwikkeling. Uitgangspunt is dat kinderen taal, sociale en cognitieve vaardigheden leren door samen met andere kinderen te spelen en door de aanwezigheid van een meespelende, meerwetende, sensitieve responsieve volwassene. Het is de bedoeling dat het enthousiasme voor samen spelen wordt overgebracht op de ouders. Voor groep 3 en 4 is er Wereldspel. Speelplezier is sinds februari 2009 een erkend VVE programma. Meer informatie over Speelplezier kunt opvragen bij Margot Wouterse van Intersym EDM: margot.wouterse@intersym.nl.

Taallijn
De Taallijn is een programma voor deskundigheidsbevordering van leidsters en leerkrachten en kan zowel zelfstandig als naast veelgebruikte VVE-programma's uitgevoerd worden. De methode heeft het verbeteren van de interactieve taalstimulering als doel zodat achterstand van taalzwakke kinderen (2-6 jaar) zoveel mogelijk wordt beperkt. Leidsters en leerkrachten leren situaties creëren waarin de taalontwikkeling specifiek gestimuleerd wordt en daarnaast leren ze situaties gebruiken waarin dit spelenderwijs mogelijk is. Mondelinge communicatie, woordenschatontwikkeling, ontluikende geletterdheid, ICT en ouderbetrokkenheid staan bij dit alles centraal. Meer informatie over de Taallijn is te vinden op www.sardes.nl en www.taalonderwijs.nl.

Overstap
Overstap is een preventief stimuleringsprogramma om leesachterstanden bij kinderen van 6 tot 7 jaar die in een achterstandssituatie verkeren te voorkomen. Er worden tien ouderbijeenkomsten in groep 3 georganiseerd, waar ouder informatie en materiaal krijgen zodat zij thuis speel-leesactiviteiten met hun kind kunnen doen. Het materiaal bestaat onder meer uit lees- , werk- en voorleesboekjes. Overstap is ontwikkeld door Sardes.

Boekenpret
Boekenpret is een leesbevorderingsprogramma voor kinderen van 0-6 jaar. Door middel van het bevorderen van een leescultuur rond kinderen wordt de taalontwikkeling en het leesgedrag gestimuleerd. Het programma richt zich op gezinnen en op beroepskrachten verbonden aan instellingen voor jeugdgezondheidszorg, kinderopvang, bibliotheken en scholen. De invulling van het programma wordt aangepast aan de behoefte die er bestaat en kan cursussen voor ouders en (voor-) leesactiviteiten/materialen omvatten. Meer informatie vindt u hier.

Startblokken/Basisontwikkeling
Startblokken is bedoeld voor de peuterspeelzaal, Basisontwikkeling voor de groepen 1-4 van de basisschool. Beide programma's hebben een ontwikkelingsgerichte aanpak: zij sluiten aan bij de mogelijkheden van het kind en stimuleren het kind tevens om een stap verder te zetten. De programma's leveren bouwstenen voor een individueel pedagogisch activiteitenplan. Onderzoek naar Startblokken/Basisontwikkeling laat posit ieve resultaten zien op de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen. Er zijn geen effecten op de taalontwikkeling gevonden. Meer informatie vindt u op www. de-activiteit.nl.

Sporen
Sporen richt zich op kinderen (2,5-6 jaar) en ouders in achterstandssituaties. Door aan te sluiten bij de interesses van het ki n d en door het stimuleren van een integrale , brede ontwikkeling wordt getracht de onderwijskansen te vergroten. Ouders worden door middel van gesprekken en activiteiten gestimuleerd tot actieve participatie aan het educatie proces. Het legg en van verbindingen tussen activiteiten op school en thuis, tussen kinderen onderling e n tu ssen ontwikkelingsgebieden is een belangrijk element van Sporen. Er is geen effectonderzoek ged aan. Meer over Sporen is te vinden op www.pedagogiekontwikkeling.nl.